Huseyin Aslan's Blog

Yardım Amacıyla Çalışanlara Verilen Ramazan Paketleri veya Hediye Çekleri

İhtiyaç sahiplerine firmalar tarafından yapılan nakdi veya ayni yardımların işletmelerce gider olarak dikkate alınabilmesi çeşitli şartlara bağlanmıştır. Vergi idaresi temel olarak vergi mükelleflerinin  anlamsız kurum, kişi ve kuruluşlara yapacakları bağışların gider olarak dikkate alınmasını önlemeye çalışmış, bir yandan da soysal sorumluluk anlayışının zedelenmemesi için  bazı düzenlemeler yapma gereği duymuştur. Bu konuda farklı kanunlarda birçok düzenleme bulunmakla birlikte ben burada özellikle Ramazan ayında çalışanlara yapılan nakdi veya ayni yardımların vergi kanunları karşısındaki durumunu, tek düzen muhasebe sistemi açısından yapılması gereken kayıt ve hesaplamaları  basit bir şekilde çok detaya girmeden irdelemeye çalışacağım.

Özellikle Ramazan ayında gündeme gelmekle birlikte, esasında birçok firma yılın başka dönemlerinde de çalışanlarına yardım maksatlı çeşitli yardımlarda ( giyim, temizlik, yiyecek, yol ücreti vs…) bulunmaktadır.  Ramazan aylarında bu tarz yardımların artış eğilimi göstermesi sebebiyle de bu ödemelerin vergilendirilmesi konusu bu dönemlerde nispeten daha fazla tartışılmaktadır.  Aslında Ramazan ayında yapılan yardımlar ile diğer aylarda yapılan benzer yardımların vergi kanunları karşısında bir farklılığı bulunmamaktadır. GVK’da muafiyet ya da istisna olarak tanımlanmayan bir ödeme ya da menfaatin personele sağlanması halinde bu unsurun kesin olarak vergilendirilmesi gerekmektedir. Ücret dışında yapılan nakdi yardımlarda ise bir tereddüt söz konusu değildir. Bu tutarların ücret gibi düşünülerek esas ücrete dahil edilmesi gerekmektedir.

193 sayılı GVK’nın (Gelir Vergisi Kanunu) 61. maddesinde; ücretin para, ayınlar ve para ile temsil edilebilen menfaatlerden oluştuğundan bahsedilmiştir. İşte gelir idaresi de bu maddeden hareketle işletmelerin çalışanlarına yaptığı ayni ödemeleri hangi ad altında olursa olsun ücret olarak kabul etmiş, ücret gibi vergilendirilmesini uygun görmüştür. Bu yüzden ister Ramazan ayında yardım paketi olarak olsun ister başka aylarda giyim, yakacak, yol, temizlik veya yiyecek yardımlarında olsun bu ödemelerin vergi dilimlerine göre vergilendirilmesi gerekmektedir. Ayrıca gıda bankacılığı faaliyetinde bulunan dernek ve vakıflara, kamuya yararlı dernek ve vakıflara ve vergi kanunlarında belirlenmiş ilgili kurumların dışında kalan kurum, kuruluş veya kişilere yapılan benzer ödeme ve yardımların gider olarak dikkate alınamayacağı tabiidir. Bu ödeme ve yardımların KDV dahil toplam tutarlarının KKEG olarak matraha dahil edilmesi gerekmektedir.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Prime Esas Kazançlar” başlıklı 80’inci maddesi uyarınca ayni yardımların prime esas kazanca tabi tutulmayacağı belirtilmiştir. Bu çerçevede firmaların çalışanlarına yaptıkları ayni yardımları sigorta primi kesintisine tabi değildirler.

Çalışanlara yapılacak yardımlar işletmenin kendi aktifine kayıtlı bazı mallardan oluşabileceği gibi firmanın bu amaçla diğer firmalardan edindiği ayınlardan da oluşabilir. Ayrıca son dönemlerde kurumların bazı mağazalardan satın aldığı hediye çeklerini çalışanlarına yardım amaçlı vermeye başladıkları görülmektedir. Temel mantık aynı olmakla birlikte bu üç farklı durumda yapılacak işlemler küçük farklılıklar göstermektedir;

Çalışanlara Yardım Amaçlı Yapılan Ödemelerin Muhasebeleştirilmesi

a) İşletmenin Kendi Aktifindeki Malları Çalışanlarına Yardım Amaçlı Vermesi

İşletme kendi envanterine kayıtlı malları yardım amaçlı olarak çalışanlarına vermeye karar verirse ilgili malların alımında indirdiği KDV’nin kayıtlarından çıkartılması (bu tutarlar için KDV hesaplanıp ilgili dönem ilave edilecek KDV satırına yazılması) gerekmektedir. Kayıtlardan çıkartılacak KDV ile söz konusu malların maliyet bedelinin belirlenerek çalışanlara yapılan net yardımın kesinleştirilmesi gerekmektedir.

Örnek: Mükellef kurum Kasım 2009 döneminde 15.000 TL tutarlı ve 1.200 TL KDV’li ticari malı satın almıştır.

1) ……………………………Kasım/2009……………………………

153 Ticari Mallar                               15.000

191 İndirilecek KDV                        1.200

102 Bankalar                      17.200

Mükellef kurum 15.000 TL tutarındaki ilgili malları Ağustos/2010 döneminde firmadaki 30 çalışanına yardım amaçlı olarak dağıtmaya karar vermiştir.

2) ………………………….Ağustos/2010………………………..

157 Diğer Stoklar                             16.200

153 Ticari Mallar                               15.000

391 Hesaplanan KDV                     1.200 (İlave Edilecek KDV)

Böylece firmanın 30 çalışanına yapacağı net yardım tutarı 16.200 TL’na tekabül etmektedir. Bu tutarın çalışan bazında gelir vergisi dilimleri baz alınarak brüt değerlerinin hesaplanması gerekmektedir. Bunun için formülümüz ise;  (16.200/(1-(Gelir Vergisi Oranı + Damga Vergisi Oranı)).

Tüm personelin %15’lik gelir vergisi dilimine tabii olduğu kabul edilecek olursa yapılan yardımın brüt tutarı;

=>(16.200 / (1-(0,15+0,006))= 19.194,32 TL olacaktır.

Toplam Gelir Vergisi                      = 2.879,15

Toplam Damga Vergisi                  =115,17

3) …………………………………..Ağustos/2010…………………………….

770/720/730 Ücret Giderleri                      19.194,32

360 Ödenecek Vergi ve Fonlar                  2.994,32 (2.879,15+115,17)

335 Personele Borçlar                                   16.200

4) ………………………Ağustos/2010……………………………………………

335 Personele Borçlar                                          16.200

157 Diğer Stoklar                                             16.200

NOT-1: 3 numaralı kayıt personellerin aldığı toplam yardımlara ilişkin ücret tahakkudur. Elbette şirketlerde değişik ücret dilimlerine tabii personellerin çalışması muhtemeldir. Bu durumda yapılan yardımın her bir personele düşen brüt payı hesaplanmalı ve asıl ücrete dahil edilerek tahakkuku bu tutarlara göre yapılmalıdır.

NOT-2: Bazı kaynaklarda, işletme envanterine kayıtlı bu malların ayrıca ticareti ile iştigal etmesi durumunda malların maliyet bedeli yerine satış bedellerinin emsal alınması gerektiği belirtilmektedir. Belki tartışılabilir ama ben aynı fikirde değilim şahsen. Sinekten yağ çıkarmaya benziyor.

Not-3 İşletmenin bazı hammaddeleri işledikten sonra ortaya çıkan mamulleri yardım amaçlı çalışanlarına vermesi ve maliyetlerin dolayısıyla indirilecek KDV tutarının birebir hesaplanmasının mümkün olmaması durumunda, firmaların girdilerdeki ortalama maliyetleri bularak genel bir rakama ulaşmaları yeterli olacaktır. Bu tutar üzerinde hesaplanacak KDV’nin yine kayıtlardan çıkması gerekmektedir.

b) İşletmenin Envanterine Kayıtlı Olmayan Malları Çalışanlarına Yardım Amaçlı Vermesi

Kurumların sırf çalışanlarına vermek maksadıyla temin ettiği yardım malzemelerinin muhasebeleştirilmesi nispeten daha kolay olacaktır. Zira ilgili malların maliyet bedeli ve dolayısıyla KDV tutarları fatura üzerindeki tutar kadar olacaktır. Ancak elbette yine faturanın KDV dahil bedeli çalışanlara ödenen net tutarı ifade etmekte olup, gelir vergisi ve damga vergisinin hesaplanabilmesi için bu tutardan brüt ücrete ulaşılması gerekmektedir.

Örnek: Mükellef kurum Ağustos/2010 döneminde çalışanlarına yardım amaçlı vermek üzere 15.000 TL tutarlı ve 1.200 TL KDV’li yiyecek malzemesi satın almış olup, aynı ay içersinde 30 personeline yardımları dağıtmıştır.

1)      ……………………….Ağustos/2010……………………

157 Diğer Stoklar                             16.200

102 Bankalar                      16.200

Yukarıdaki brüt ücret hesaplamalarını tekrar yapmaya gerek duymadım. Yani unutan varsa yukarıdan baksın kardeşim…

2)      …………………………………..Ağustos/2010…………………………….

770/720/730 Ücret Giderleri                      19.194,32

360 Ödenecek Vergi ve Fonlar                  2.994,32 (2.879,15+115,17)

335 Personele Borçlar                                   16.200

3)      ………………………Ağustos/2010……………………………………………

335 Personele Borçlar                                          16.200

157 Diğer Stoklar                                             16.200

Bazı kaynaklarda yardım malzemelerinin alımı sırasında KDV’nin önce indirim konusu yapılacağı daha sonra 3 no.lu kayıtta da ilave edilecek KDV olarak dikkate alınacağını önermişler. Bence hangisini isterseniz onu yapabilirsiniz.  O zaman kayıtlarınız şöyle olacaktır

………………..Ağustos/2010……………………….

157 Diğer Stoklar                15.000

191 İndirilecek KDV             1.200

102 Bankalar                     17.200

……………..Ağustos/2010………………………..

770/720/730 Ücret Giderleri                            19.194,32

360 Ödenecek Vergi ve Fonlar                          2.994,32 (2.879,15+115,17)

335 Personele Borçlar                                        16.200

……………………………..Ağustos/2010………………

335 Personele Borçlar                        16.200

157 Diğer Stoklar                15.000

391 saplanan KDV              1.200 (İlave Edilecek KDV)

c) Yardımların Yardım Çeki ( Alışveriş Çeki) Olarak Verilmesi

Son yıllarda firmalar çalışanlara yardım paketi vermek yerine anlaşılan marketlerden/kurumlardan alınan alışveriş çeklerini personeline yardım amaçlı vermektedir. İşletmenin kendi personeline verdikleri bu çekler de ücret niteliğinde olup aynen yukarıdaki gibi ücrete dahil edilmeli ve gelir vergisi ile damga vergisinin hesaplanması gerekmektedir. Bunun dışında personel olmayanlara verilen hediye çekleri ise KDV dahil tutarları ile birlikte KKEG olarak matraha dahil edilmelidir.

Örnek: Mükellef Kurum 90.000 TL bedelli 7.200 TL KDV’li hediye çekleri satın almış ve 100 personeline eşit miktarlarda dağıtmıştır.

…………………………//………………………….

101/108 97.200

102 Bankalar 97.200

Yukarıdaki ilgili açıklamalar çerçevesinde KDV dahil 97.200 TL’nin ulaşmamız gerekmektedir. Bu örneğimizde 100 çalışandan 40’ı %15’lik gelir vergisi dilimine 40 tanesi %20’lik gelir vergisi dilimine ve 20 kişi ise %27’lik gelir vergisi dilimine tabi olsun. Bu durumda ;

97.200/100=972 TL her bir çalışana verilecek hediye çeki tutarı (net)

1)

%15’lik dilime giren personele ödenecek olan net tutar = 972 x 40= 38.880

%15’ dilime giren personelin alacağı brüt yardım tutarı = (38.880/(1-(0,15+0,006)=> 46.066,35

Damga Vergisi =276,40

Gelir Vergisi= 6.909,95

2)

%20’lik dilime giren personele ödenecek olan net tutar = 972 x 40= 38.880

%20’ dilime giren personelin alacağı brüt yardım tutarı = (38.880/(1-(0,20+0,006)=> 48.967,25

Damga Vergisi =293,80

Gelir Vergisi= 9.793,45

3)

%27’lik dilime giren personele ödenecek olan net tutar = 972 x 20= 19.440

%27’ dilime giren personelin alacağı brüt yardım tutarı = (19.440/(1-(0,27+0,006)=> 26.850,82

Damga Vergisi =161,10

Gelir Vergisi= 7.249,73

Toplam Brüt Ücret                  = 121.884,42

Toplam Gelir Vergisi              =23.953,13

Toplam Damga Vergisi          =731,30

Ücret Tahakkuku;

……………………..//………………………..

720/730/770                              121.884,42

360 Ödenecek Vergi ve Fonlar                  24.684,43

335 Personele Borçlar                                   97.200

Çekler Personele Ödenince Yapılacak Kayıt;

…………………………//………………………….

335 Personele Borçlar           97.200

101/108                               97.200

NOT: Yukarıdaki ücret kaydı sadece yardım çeklerine ilişkin olup, çalışanların her dönem yapılan ücret tahakkuk kayıtlarına eklenecek ekstra tutarları göstermektedir.

Aşağıdaki Kaynaklardan da İstifade Ettim;

*Denge Denetim ve YMM A.Ş. Açıklamalı Sirküler Rapor 2009/9

*Yaklaşım Eylül/2010 sayısı İbrahim ERCAN; ÇALIŞANLARA VERİLEN RAMAZAN PAKETLERİNİN VERGİSEL BOYUTU GELİR VERGİSİ VE KDV AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

* KDV Uygulaması -Mehmet MAÇ

* Batı YMM A.Ş. Levent ETKESEN; Hediye Çeki Uygulaması ve Muhasebe Kayıtları

*SMMM Osman DEMİR; personele ayın (erzak) olarak verilen ücretlerin vergilendirilmesi ve muhasebeleştirilmesi (www.MuhasebeTR.com )